STARY SĄCZ

Żydzi w Starym Sączu

Jak podawał dr Mieczysław Orłowicz w ilustrowanym przewodniku po Galicyi wydanym we Lwowie w 1914 r., Stary Sącz zamieszkiwało: „5300 mieszkańców, w tem 600 Żydów” . Osadnictwo żydowskie było tu dość późne i datuje się na pierwszą połowę XIX w. W 1890 r. powstała w Starym Sączu samodzielna gmina żydowska, wkrótce potem wybudowano synagogę którą zburzono w 1902 r.

Nową wybudowano w 1906 r. wg projektu Józefa Kostańskiego Synagogę można ciągle odnaleźć przy ul. Staszica 10 (niespełna 5 minut pieszo na zachód od rynku).

Dużo lepiej widoczna jest stara bożnica od ul. Królowej Jadwigi. Od czasów wojny nie pełni swej religijnej funkcji: przez długie lata służyła jako magazyn. Przy ul. Jagiellońskiej 16 można zobaczyć pozostałości po żydowskiej mykwie (łaźni). Od czasów pierwszych osiedleń aż do okupacji niemieckiej liczba Żydów w Starym Sączu oscylowała miedzy 12 a 13 % ogółu mieszkańców miasta.

Na wiosnę 1942 r. Niemcy utworzyli w Starym Sączu getto, w którym zgromadzili ponad tysiąc Żydów. W sierpniu 1942 r. getto zlikwidowano, a 95 Żydów  Niemcy rozstrzelali w pobliskim lesie Piaski (nad Popradem w okolicach mostu – kierunek Nowy Sącz ) . Pozostałych wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu. Tam też znajduje się obecnie tablica upamiętniająca zbrodnie na społeczności żydowskiej Starego Sącza, której głównym elementem jest napis „Stary Sącz” w języku jidysz i polskim.